COP31’in ilk karar taslağı: Fosil yakıtlardan çıkış ve iklim finansmanı tartışma konusu

COP31’in ilk karar taslağı: Fosil yakıtlardan çıkış ve iklim finansmanı tartışma konusu

paylaş :

Antalya’da düzenlenen COP31’de yayımlanan 18 sayfalık ilk karar taslağı, fosil yakıtlardan çıkışın hızlandırılması, 2035’e kadar elektriğin toplam nihai enerji tüketimindeki payının yüzde 35’e çıkarılması ve gelişmekte olan ülkeler için uyum finansmanının en az 120 milyar dolara yükseltilmesini öneriyor. Ancak taslak, daha ilk müzakerelerde ülke gruplarının itirazlarıyla karşılaştı. Fosil yakıtları hedef alan ifadeler ve küresel elektrifikasyon hedefi, müzakerelerin en tartışmalı başlıkları arasında.

Antalya’da devam eden Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31’de, müzakerelerin siyasi çerçevesini oluşturması beklenen ilk karar taslağı 16 Kasım’da yayımlandı. 

18 sayfa ve 144 maddeden oluşan metin; fosil yakıtlardan çıkış, iklim finansmanı, yenilenebilir enerji, 1,5 derece hedefi ve iklim değişikliğine uyum gibi başlıklarda öneriler içeriyor. Ancak metin üzerinde henüz uzlaşma sağlanmış değil. Taslak, COP31 başkanlığının taraflarla yürüttüğü istişareler sonucunda hazırlanan bir müzakere metni niteliğinde. 

Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı, müzakerelerin eş başkanı Chris Bowen, 16 Kasım’da düzenlediği basın toplantısında metnin nihai karar olmadığını vurguladı. Bowen, taslağın erken yayımlanmasının amacının ülkelerin görüşlerini tartışmak ve uzlaşabilecekleri alanları belirlemek olduğunu söyledi.

Başkanlığın, hafta içinde en az bir yeni taslak daha yayımlamayı beklediğini de açıkladı. 

Fosil yakıtlardan çıkış ifadesi yeniden masada

Taslağın en dikkat çekici maddelerinden biri, fosil yakıtlardan çıkış konusunda kullanılan ifadeler.

Metnin 65’inci maddesi, COP28’de kabul edilen ve enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan adil, düzenli ve hakkaniyetli biçimde uzaklaşılmasını öngören kararın uygulanmasının hızlandırılmasını istiyor. Aynı maddede, enerji yoksulluğunu veya adil geçişi ele almayan verimsiz fosil yakıt sübvansiyonlarının mümkün olan en kısa sürede kaldırılması çağrısı da bulunuyor.

66’ncı madde ise daha doğrudan bir ifade içeriyor: Fosil yakıtlardan çıkış için hızlandırılmış eylem ve enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan derhal uzaklaşma çağrısı yapıyor. 

Bu ifadeler, fosil yakıt üretimi ve kullanımının azaltılmasına ilişkin tartışmayı COP31’in merkezine taşıyor. Ancak ülkelerin bu konuda ortak bir yaklaşımda buluştuğu söylenemez. Taslağın yayımlanmasının ardından yapılan müzakerelerde Arap Grubu ve Rusya, belirli enerji kaynaklarını hedef alan ifadeler ile yukarıdan belirlenen sektörel hedeflere karşı çıktı. 

Elektriğin enerji tüketimindeki payı için yüzde 35 hedefi

Taslakta yer alan bir diğer önemli öneri, elektriğin küresel toplam nihai enerji tüketimindeki payının 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarılması.

50’nci maddede yer alan öneri, ülkelerin Paris Anlaşması ve kendi ulusal koşulları doğrultusunda bu küresel çabaya katkı sunmasını öngörüyor. Metin, hedefin yenilenebilir enerji kapasitesinin 2030’a kadar üç katına çıkarılması ve enerji verimliliğindeki yıllık iyileşme hızının iki katına yükseltilmesiyle birlikte ele alınmasını istiyor. Elektrik şebekelerinin güçlendirilmesi, enerji depolama ve sistem esnekliği de bu çerçevede anılıyor. 

Ancak bu hedef de müzakerelerde itirazla karşılaştı. 17 Kasım tarihli Earth Negotiations Bulletin raporuna göre, Benzer Görüşlü Gelişmekte Olan Ülkeler Grubu (LMDC), yüzde 35 elektrifikasyon hedefini kırmızı çizgileri arasında saydı. Arap Grubu ve Rusya Federasyonu da hedefe karşı çıktı. Bu ülkeler, belirli enerji kaynaklarının hedef alınmasına ve küresel ölçekte sektörel hedefler belirlenmesine itiraz etti. 

Uyum finansmanı için en az 120 milyar dolar önerisi

Taslağın bir diğer temel başlığı, iklim değişikliğinin etkilerine karşı ülkelerin uyum kapasitesini artırmak için sağlanacak finansman.

Metnin 73’üncü maddesi, uyum finansmanının en az 120 milyar dolara çıkarılmasını öngörüyor. Gelişmiş ülkelere, gelişmekte olan ülkelere sağladıkları uyum finansmanını artırmaları ve bu hedefe ulaşmak için bir yol haritası sunmaları çağrısı yapılıyor. 74’üncü madde ise hedefin başlangıç seviyesinin belirlenmesini, ara aşamaların oluşturulmasını ve ilerlemenin izlenmesini öngören bir uygulama süreci öneriyor. 

Taslakta aktarılan Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın 2026 Uyum Açığı Raporu verileri, finansman ihtiyacının boyutunu ortaya koyuyor. Buna göre gelişmekte olan ülkelerin 2035 yılına kadar yıllık uyum finansmanı ihtiyacı yaklaşık 305 milyar dolar. Uluslararası kamu kaynaklarından sağlanan uyum finansmanı ise 2024 yılında 28-32 milyar dolar düzeyinde kaldı. Taslak, uyum finansmanının üç katına çıkarılması halinde bile bunun tahmini ihtiyacın en fazla yüzde 29’unu karşılayabileceğine dikkat çekiyor. 

Finansman konusunda ülkeler arasındaki ayrılık yalnızca miktarla sınırlı değil. Gelişmekte olan ülkeler, finansmanın öngörülebilir, erişilebilir ve mümkün olduğunca borç yaratmayan kaynaklardan sağlanmasını istiyor. En Az Gelişmiş Ülkeler grubu da uyum finansmanının artırılmasının yanı sıra başvuru süreçlerinin kolaylaştırılmasını ve uygun koşullu finansman olanaklarının genişletilmesini talep ediyor. 

Karbon yakalama teknolojileri de taslakta

Taslakta karbon yakalama, kullanma ve depolama (CCUS) ile karbondioksit giderme teknolojilerine de yer veriliyor.

58’inci madde, karbondioksit gideriminin 1,5 derece hedefinin yeniden yakalanması için gerekli olabileceğini, ancak derin emisyon azaltımlarının yerine geçmemesi ve bunları geciktirmemesi gerektiğini belirtiyor. 59’uncu madde bu teknolojilerin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılmasını desteklerken, 60’ıncı madde karbon yakalama, kullanma ve depolama kapasitesinin 2035’e kadar artırılmasına yönelik küresel hedefler öneriyor. 

Bu yaklaşım çevre örgütlerinin eleştirilerine de konu oldu. 350.org, 16 Kasım’da yayımladığı değerlendirmede taslağın karbon giderme ve karbon yakalama teknolojilerine yer vermesini eleştirdi. Örgüt, bu teknolojilerin emisyonları doğrudan azaltacak politikaların önüne geçmemesi gerektiğini savundu. Aynı değerlendirmede, elektrifikasyon hedefinin yenilenebilir enerjiye dayalı olması gerektiği görüşü de dile getirildi. 

Ülke grupları taslağa hangi itirazları yöneltti?

Uluslararası Sürdürülebilir Kalkınma Enstitüsü (IISD) tarafından yayımlanan ve COP31 müzakerelerini günlük olarak izleyen Earth Negotiations Bulletin’in 17 Kasım tarihli raporu, taslağa ilişkin ülke pozisyonlarını ortaya koyuyor.

Rapora göre:

  • Benzer Görüşlü Gelişmekte Olan Ülkeler Grubu (LMDC): Yüzde 35 elektrifikasyon hedefinin, fosil yakıtlardan çıkış yol haritasının ve ülkelere belirli azaltım seçenekleri önerilmesinin kendi kırmızı çizgilerini aştığını bildirdi.

  • Arap Grubu ve Rusya: Belirli enerji kaynaklarını hedef alan ifadeleri, yukarıdan belirlenen sektörel hedefleri ve yüzde 35 elektrifikasyon önerisini reddetti. Gelişmiş ülkelerin finansman sağlama yükümlülüğünü vurguladı.

  • En Az Gelişmiş Ülkeler Grubu (LDC): 1,5 derece hedefinin aşılmasına karşı daha kapsamlı yanıt, uyum finansmanının artırılması, finansmana erişimin kolaylaştırılması ve bilimsel bulgulara daha güçlü atıf yapılmasını istedi.

  • Birleşik Krallık: 1,5 derece hedefinin aşılmasına yönelik yanıtın ve temel iklim eylemlerine ilişkin politika yönünün güçlendirilmesini savundu.

  • Maldivler ve Norveç: Önerilen çözümlerin kaynaklarının, sorumluluklarının ve ara hedeflerinin daha açık biçimde tanımlanmasını istedi. 

Raporda ayrıca Vatikan ve Brezilya'nın erken uyarı sistemlerinde yapay zekâ dahil dijital teknolojilere atıf yapılmasını önerdiği; Andorra ve Nepal'in dağlar ve iklim değişikliği konusunda özel bir program oluşturulmasını gündeme getirdiği kaydedildi. 

1,5 derece hedefi için yeni çalışma programı önerisi

Taslak, küresel sıcaklık artışının 1,5 dereceyi aşması ihtimaline de geniş yer ayırıyor.

18’inci maddede, 1,5 derece hedefinin aşılmasına ilişkin bilimsel bulgulardan duyulan derin endişe ifade ediliyor. 19 ve 20’nci maddeler, sıcaklık artışının 1,5 dereceyi aşması durumunda bu aşımın büyüklüğünün ve süresinin sınırlandırılması gerektiğini vurguluyor. 22’nci madde ise küresel ısınmanın bu yüzyıl içinde mümkün olan en erken zamanda yeniden 1,5 derecenin altına indirilmesini öngörüyor. 

40 ve 41’inci maddelerde, 1,5 derece aşımının bilimsel boyutunu ve sıcaklıkların yeniden bu sınırın altına indirilmesine ilişkin yolları ele alacak bir çalışma programı oluşturulması öneriliyor. Program kapsamında IPCC çalışmalarının değerlendirilmesi ve yıllık diyaloglar yürütülmesi öngörülüyor.