Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği, zorla yerinden edilmiş yaklaşık 90 milyon kişinin kuraklık, sel ve aşırı sıcak gibi iklim tehlikelerine yüksek düzeyde maruz kalan ülkelerde yaşadığını açıkladı. COP31 öncesinde yayımlanan rapor, iklim krizinin yerinden edilmiş insanların güvenliğini ve ülkelerine kalıcı dönüş imkânını da tehdit ettiğine dikkat çekti.

Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), dünya genelinde zorla yerinden edilmiş yaklaşık 90 milyon kişinin iklim kaynaklı tehlikelere yüksek düzeyde maruz kalan ülkelerde yaşadığını bildirdi. 

Kurumun 6 Kasım’da yayımladığı rapora göre, dünya genelindeki zorla yerinden edilmiş insanların yaklaşık dörtte üçü kuraklık, sel ve aşırı sıcak gibi risklerle karşı karşıya olan ülkelerde bulunuyor.

UNHCR, raporunu 9-20 Kasım tarihlerinde Antalya’da düzenlenecek Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31 öncesinde yayımladı. Kurum, iklim krizinin özellikle çatışma ve zorunlu göçten etkilenen topluluklar üzerindeki sonuçlarına dikkat çekerek, bu kişilerin iklim politikalarına ve finansman mekanizmalarına dahil edilmesi çağrısında bulundu.

Raporda, iklim krizinin yerinden edilmiş insanların yaşam koşullarını ağırlaştırdığı ve kalıcı çözümlere ulaşmalarını zorlaştırdığı belirtildi. Çatışma, şiddet ve zulüm nedeniyle evlerini terk etmek zorunda kalan insanların, sığındıkları bölgelerde de kuraklık, sel ve aşırı sıcak gibi tehlikelerle karşı karşıya kaldığı vurgulandı.

UNHCR Operasyonlardan Sorumlu Yüksek Komiser Yardımcısı Anton Leis Garcia, yerinden edilmiş insanların çatışmalar nedeniyle evlerini terk ettiklerini, şimdi ise katkılarının sınırlı olduğu iklim krizinin etkileriyle karşı karşıya kaldıklarını söyledi. Garcia, iklim değişikliğinin milyonlarca insan için uzak bir tehdit olmadığını; barınma koşullarını ve geçim kaynaklarını şimdiden olumsuz etkilediğini belirtti.

Geri dönüşler de iklim riskleriyle karşı karşıya

Rapora göre, 2026’nın ilk yarısında ülkelerine geri dönen mültecilerin üçte ikisinden fazlası, iklim tehlikelerine yüksek düzeyde maruz kalan ülkelere döndü.

UNHCR, bu durumun güvenli ve sürdürülebilir geri dönüş açısından yeni sorunlar yarattığına dikkat çekti. İklim kaynaklı tehlikelerin, insanların evlerine dönmelerinin ardından yaşamlarını yeniden kurma imkânlarını da sınırlayabildiği belirtildi.

Raporda aşırı sıcakların gelecekteki etkilerine ilişkin öngörülere de yer verildi. Buna göre, Sahra Altı Afrika’daki mülteci yerleşimlerinin üçte biri, 2050 yılına kadar her yıl en az 100 gün tehlikeli sıcaklıklarla karşı karşıya kalabilir.

UNHCR ayrıca, hava olaylarıyla bağlantılı afetlerin son 10 yılda dünya genelinde 255 milyondan fazla ülke içi yerinden edilme hareketine yol açtığını bildirdi. Kurum, bu sayının günde ortalama yaklaşık 70 bin yerinden edilme hareketine karşılık geldiğini kaydetti.

İklim finansmanının yalnızca yüzde 10’u kırılgan ülkelere ulaşıyor

UNHCR’nin raporunda öne çıkan başlıklardan biri de iklim finansmanının dağılımı oldu. Kurum, küresel iklim finansmanının yalnızca yaklaşık yüzde 10’unun kırılgan ve çatışmalardan etkilenen ülkelere ulaştığını belirtti.

Bu ülkelerde yaşayan mülteciler ve diğer yerinden edilmiş topluluklar, iklim tehlikelerine karşı korunmak ve afetlerin ardından toparlanmak için gerekli kaynaklara erişimde güçlük yaşayabiliyor. UNHCR, iklim finansmanının ihtiyaçların en yoğun olduğu topluluklara ulaşması gerektiğini vurguladı.,

COP31’de çağrı

UNHCR, COP31’de hükümetlere ve iklim finansmanı kuruluşlarına, mültecilerin ve diğer zorla yerinden edilmiş kişilerin iklim politikalarının dışında bırakılmaması çağrısı yapacak. 

Kurum, iklim krizine karşı hazırlanan planlarda yerinden edilmiş toplulukların ihtiyaçlarının dikkate alınmasını ve kırılgan durumdaki bu toplulukların iklim kaynaklı afetlere karşı korunması için kaynak ayrılmasını isteyecek.

İklim krizinin yükü eşit paylaşılmıyor

İklim krizine neden olan sera gazı salımlarına ülkelerin tarihsel katkısı eşit değil. Birleşmiş Milletler'e göre, sera gazı salımlarının büyük bölümü daha yüksek gelirli ülkelerden kaynaklanırken, iklim değişikliğine tarihsel katkısı daha sınırlı olan düşük gelirli ülkeler krizin etkileriyle mücadele etmek için daha az kaynağa sahip. Bu eşitsizlik, iklim müzakerelerinde “iklim adaleti” başlığı altında ele alınıyor. 

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nde yer alan “ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar ve göreceli kabiliyetler” ilkesi de ülkelerin iklim krizine karşı sorumluluklarının tarihsel katkıları ve mücadele kapasiteleri doğrultusunda farklılaşması gerektiğini kabul ediyor.

Bu sorumluluk tartışmasının merkezinde iklim finansmanı bulunuyor. UNFCCC'ye göre, gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelere emisyonları azaltmaları ve iklim değişikliğinin etkilerine uyum sağlamaları için finansal destek sunması gerekiyor. Ancak finansman ihtiyacı ile sağlanan kaynaklar arasındaki fark sürüyor. BM'nin 4 Kasım 2026'da yayımlanan Uyum Açığı Raporu'na göre, gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğine uyum için yıllık finansman ihtiyacı 2035'e kadar 305 milyar dolara ulaşabilirken, gelişmiş ülkelerin 2024'te sağladığı uyum finansmanı 28,2 milyar dolarda kaldı.

UNHCR'nin COP31 öncesinde yayımladığı rapor da bu eşitsizliğin zorla yerinden edilmiş insanlar üzerindeki etkisini ortaya koyuyor. Kuruma göre, kırılgan ve çatışmalardan etkilenen ülkeler küresel iklim finansmanının yalnızca yaklaşık yüzde 10'una erişebiliyor. Oysa bu ülkelerde yaşayan yerinden edilmiş insanlar ve onları barındıran topluluklar, kuraklık, sel ve aşırı sıcak gibi iklim tehlikelerine karşı daha fazla desteğe ihtiyaç duyuyor.

COP31 hakkında

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin 31. Taraflar Konferansı COP31, 9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da düzenlenecek. Konferansa Türkiye ev sahipliği yapacak. 

COP, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’ne taraf ülkelerin iklim değişikliğiyle mücadele konusunda ortak kararlar aldığı yıllık konferans. COP31 kapsamında sözleşmenin 31. Taraflar Konferansı oturumunun yanı sıra Kyoto Protokolü taraflarının 21. toplantısı (CMP21) ve Paris Anlaşması taraflarının 8. toplantısı (CMA8) da gerçekleştirilecek.

Konferans, yaklaşık 200 ülkenin hükümet temsilcilerini, müzakerecileri ve uluslararası kuruluşları bir araya getirecek. İş dünyası, bilim insanları, gençler, yerli halklar ve sivil toplum kuruluşları da akredite gözlemci olarak sürece katılabilecek.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, COP31 Başkanı olarak görevlendirildi. Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen ise müzakereler başkanlığını yürütecek. Türkiye ile Avustralya arasında varılan görev paylaşımına göre Türkiye konferansa ev sahipliği yapacak ve Eylem Gündemini yönetecek; Avustralya ise resmî müzakereleri yönetecek.

COP31’in ana yaklaşımı, iklim taahhütlerinin uygulamaya geçirilmesi ve küresel enerji dönüşümünün hızlandırılması olarak açıklandı. Türkiye’nin başkanlık ettiği Eylem Gündemi’nde 10 öncelikli tema bulunuyor: Sıfır Atık, Okyanuslar ve Denizler, Gıda Güvenliği, İklim Dirençli Şehirler, İklim Uygulama Köprüsü, Gençlik ve Eğitim, Yeşil Sanayileşme, Temiz Enerji Dönüşümü, Rio Sinerjisi ile Dinamik ve Dayanıklı Sağlık Sistemleri.

Konferansın resmî müzakere gündeminde sera gazı emisyonlarının azaltılması, iklim değişikliğine uyum, gelişmekte olan ülkeler için iklim finansmanı ve çalışanlar ile toplulukları kapsayan adil geçiş konuları da yer alacak.