ABD Başkanı Trump, Çin Devlet Başkanı Şi ve Rusya Devlet Başkanı Putin’in Şıncın’da gerçekleştirmesi beklenen üçlü görüşme öncesinde, toplantıyı “tarihi” olarak nitelendirdi. Trump, APEC zirvesindeki konuşmasında yapay zekâya yönelik küresel düzenlemelere karşı çıktı. Nükleer silahların kontrolü ve İran savaşı görüşmenin açıklanan başlıkları arasında; Ukrayna savaşı konusunda ise Washington’dan gelen açıklamalar farklılık gösteriyor.
ABD Başkanı Donald Trump, bugün Çin’in Şıncın kentinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Liderler Zirvesi’nde yaptığı konuşmada, Şi Cinping ve Vladimir Putin ile gerçekleştirmesi beklenen üçlü görüşmeyi “tarihi” olarak tanımladı. Trump, üç liderin bir araya gelerek “üçü için de yeni fırsatları” ele alacağını söyledi.
Trump’ın zirvedeki açıklamaları yalnızca üçlü görüşmeyle sınırlı kalmadı. ABD Başkanı, ileri yapay zekâ teknolojileri için küresel ölçekte getirilebilecek düzenlemelere karşı olduklarını belirterek, bu tür düzenlemelerin teknolojinin gelişimini engellemesine izin vermeyeceklerini söyledi. Yapay zekâyı “neredeyse tamamen iyi” olarak nitelendiren Trump, teknolojinin bazı olumsuz yönleri bulunduğunu ve bunların dikkatle yönetilmesi gerektiğini de ifade etti.
Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile yaptığı ikili görüşmenin başlangıcında ise iki ülke arasındaki ticari ilişkilerden söz etti. Mayıs ayında kararlaştırılan Ticaret Kurulu’nun ABD ile Çin arasındaki ilişkiye “daha fazla denge” getirdiğini savunan Trump, gümrük tarifelerinin adil biçimde düzenlendiğini ileri sürdü. Reuters’ın aktardığına göre Trump, ABD’nin Çin’le tarife konusunda “adil bir şekilde” uzlaştığını söyledi.
Üçlü görüşme, ABD, Çin ve Rusya liderlerinin ilk kez bu formatta bir araya gelecek olması nedeniyle diplomatik açıdan da önem taşıyor.
Görüşme öncesinde Putin’le 40 dakikalık buluşma
Trump, üçlü görüşme öncesinde hem Şi Cinping hem de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile ayrı görüşmeler yaptı. Şi ile yapılan görüşmede Trump, iki ülke arasındaki ilişkileri ve ticari işbirliğini öne çıkarırken ABD’li çiftçilerden daha fazla tarım ürünü alınmasını isteyeceğini söyledi. Şi ise Trump’ın çabalarının tarihe geçeceğini belirterek ABD ile çalışmaya bağlı olduklarını ifade etti.
Trump ile Putin de yaklaşık 40 dakika süren bir görüşme gerçekleştirdi. İki lider, son olarak 2025’te Alaska’da bir araya gelmişti. Trump, Putin’i “arkadaşım” diye nitelendirdi ve aralarındaki ilişkinin uzun yıllara dayandığını söyledi. Görüşmeden “güzel şeyler” çıkabileceğini belirten Trump, bunların en azından başlamasını umduğunu ifade etti.
Bu temas, Trump’ın daha önce açıklanan programında yer almayan ayrı bir ikili görüşme olarak gündeme geldi. Kremlin’in yayımladığı görüntüler ve basına yansıyan açıklamalar, iki liderin görüşmesinin gerçekleştiğini doğruluyor. Ancak görüşmenin içeriğine ilişkin kamuoyuna ayrıntılı bir açıklama yapılmış değil.
Nükleer silahların kontrolü masada
Üçlü görüşmenin açıklanan başlıklarından biri nükleer silahların sınırlandırılması. Beyaz Saray Sözcüsü Olivia Wales, 13 Kasım’da yaptığı açıklamada Trump’ın Çin ve Rusya liderleriyle dünyadaki nükleer silahların azaltılmasını ele almak istediğini duyurmuştu.
Reuters’ın aktardığına göre Beyaz Saray yetkilileri, görüşmeden bir anlaşma çıkmasını beklemediklerini belirtti. Bir ABD’li yetkili, toplantıyı nükleer silahların kontrolü konusunda liderler düzeyinde başlayacak bir görüşmenin ilk adımı olarak tanımladı. Çin’in bu konuda müzakereye katılmaya mesafeli yaklaşması da sürecin önündeki temel engellerden biri.
Nükleer silahların sınırlandırılması tartışması, ABD ile Rusya arasındaki Yeni START anlaşmasının Şubat 2026’da sona ermesinin ardından daha da önem kazandı. Trump, yeni bir anlaşmanın Çin’i de kapsamasını istiyor. Ancak Çin’in nükleer kapasitesi ABD ve Rusya’nınkinden daha düşük olduğu için Pekin yönetiminin aynı çerçevede bir anlaşmaya katılmaya ne ölçüde istekli olduğu belirsizliğini koruyor. Associated Press’in aktardığı verilere göre Çin’in nükleer başlık sayısı 600’ün üzerinde; ABD ve Rusya’nın stoklarının ise ayrı ayrı 5 binin üzerinde olduğu tahmin ediliyor.
İran ve Ukrayna savaşları konusunda belirsizlik
Üçlü görüşmenin bir diğer başlığı İran savaşı. ABD’li yetkililer, Trump’ın İran konusunu Şi ve Putin ile ele almasının beklendiğini açıklamıştı. ABD’nin İran’a karşı yürüttüğü savaşın enerji piyasaları üzerindeki etkileri ve Çin ile Rusya’nın Tahran’la ilişkileri de görüşmenin diplomatik arka planını oluşturuyor.
Ukrayna savaşı konusunda ise görüşmenin gündemine ilişkin farklı açıklamalar yapıldı. Beyaz Saray’dan 13 Kasım’da yapılan açıklamada, Trump’ın üçlü toplantıda Ukrayna savaşını ele almasının beklenmediği belirtildi. Yetkililer, Washington’ın Ukrayna konusunda Moskova ve Kiev ile ayrı bir diplomatik süreç yürüttüğünü, Çin’in bu sürecin parçası olmadığını savundu.
Buna karşılık Putin’in dış politika danışmanı Yuri Uşakov, Ukrayna savaşının görüşmede gündeme gelebileceğini söyledi. Trump da daha önce bu savaşı ele almak istediğini ifade etmişti.
Görüşmenin Ukrayna açısından bir başka boyutu da Kiev’in ve Avrupa ülkelerinin masada bulunmaması. Associated Press’e göre Ukrayna ve Avrupalı müttefikleri, savaşın geleceğine ilişkin kararların kendilerinin katılmadığı bir görüşmede ele alınmasından kaygı duyuyor. Almanya Başbakanı Friedrich Merz de daha önce, Trump ile Putin’in Alaska’da yaptığı ve Ukrayna’nın kabul etmediği önerilerle sonuçlanan görüşmeye atıfta bulunarak benzer bir sürecin tekrarlanmasından endişe duyduklarını belirtmişti.
Ticaret ve teknoloji rekabeti de gündemde
Şi, Trump’ın Çin’e gelişinden önce APEC zirvesinde yaptığı konuşmada serbest ve açık ticaretin önemini vurguladı. Çin Devlet Başkanı, korumacılığa ve tek taraflı uygulamalara karşı çıkılması gerektiğini söyledi. Putin ise Batı yaptırımlarının Rusya ekonomisini durduramadığını savundu.
Bu açıklamalar, ABD ile Çin arasındaki ticari gerilimin sürdüğü bir dönemde geldi. İki ülke, daha önce karşılıklı tarife artışlarının ardından bir ticaret ateşkesi üzerinde anlaşmıştı.
Ancak nadir toprak elementlerinin tedariki, ABD’nin gelişmiş yapay zekâ çiplerine yönelik ihracat kısıtlamaları ve Çin’in bu kısıtlamalara karşılık verebileceği yönündeki açıklamaları ilişkilerdeki gerilim başlıkları olmaya devam ediyor. AP’ye göre mevcut ticaret ateşkesinin 10 Ocak 2027’de sona ermesi bekleniyor.

