ABD, Çin'in yapay zekâ çiplerine erişimini sınırlayan yeni ihracat kuralları açıkladı

ABD, Çin'in yapay zekâ çiplerine erişimini sınırlayan yeni ihracat kuralları açıkladı

paylaş :

Trump yönetimi, Çinli şirketlerin üçüncü ülkelerdeki veri merkezleri üzerinden gelişmiş Amerikan yapay zekâ çiplerine erişmesini zorlaştıracak yeni ihracat kontrolleri getirdi. Pekin karara tepki gösterirken Nvidia, 17 Kasım'da ulusal güvenlik ve ihracat kontrollerini denetlemek üzere yönetim kurulu düzeyinde yeni bir komite kurdu.

ABD ile Çin arasındaki yapay zekâ teknolojisi rekabetinde yeni bir aşamaya geçildi. Trump yönetimi, Çinli şirketlerin ABD'nin ihracat kısıtlamalarına tabi gelişmiş işlemcilere başka ülkelerdeki veri merkezleri üzerinden erişmesini önlemeyi amaçlayan yeni düzenlemeyi 16 Kasım'da duyurdu. 

Karar, ABD'nin yalnızca doğrudan çip ihracatını değil, bu çiplerin başka ülkelerde kurulu veri merkezleri üzerinden kiralanarak kullanılmasını da denetim altına alma girişimi olarak öne çıkıyor.

Reuters'ın aktardığı düzenlemeye göre, Singapur, Tayland, Malezya, Endonezya ve Brezilya'ya yapılacak belirli gelişmiş çip sevkiyatları için ABD'den ihracat lisansı alınması gerekecek. Bu ülkeler, söz konusu işlemcilerin Çin'e yönlendirilmesi riski nedeniyle düzenlemede özellikle belirtiliyor. 

Çin merkezli şirketlere önemli ölçüde bilgi işlem kapasitesi sağlayan yurt dışındaki veri merkezlerinin de 90 gün içinde lisans başvurusunda bulunması gerekecek. ABD şirketlerinin bu ülkelerde işlettiği veri merkezleri ise düzenlemenin belirli hükümlerinden muaf tutuluyor.

Düzenleme, bütün çip ihracatına yönelik genel bir yasak anlamına gelmiyor. Belirli gelişmiş işlemcilerin sevkiyatını ve Çin merkezli şirketlere uzaktan bilgi işlem kapasitesi sağlanmasını hedefleyen lisans ve denetim hükümleri getiriyor. Bazı çevrimiçi perakende ve sosyal medya hizmetlerinde kullanılan sistemler de kapsam dışında tutuluyor. 

Reuters'a göre yeni düzenleme, Biden yönetiminin döneminde hazırlanan ancak yürürlüğe konulmayan küresel yapay zekâ çipi lisanslama kuralını da resmen kaldırıyor.

ABD, üçüncü ülkeler üzerinden erişimi de hedefliyor

Washington yönetiminin yeni adımı, mevcut ihracat kontrollerinin önemli bir açığını kapatmayı amaçlıyor. ABD, 2022'den bu yana Çin'in en gelişmiş yapay zekâ işlemcilerine erişimini sınırlıyor. Ancak Çinli teknoloji şirketleri, bu işlemcileri doğrudan satın almak yerine başka ülkelerdeki veri merkezlerinden kiraladıkları bilgi işlem kapasitesi aracılığıyla kullanabiliyor.

Bu yöntem, çiplerin fiziksel olarak Çin'e gönderilmesini gerektirmiyor. Çin merkezli bir şirket, başka bir ülkede bulunan veri merkezindeki işlemcilere uzaktan erişerek yapay zekâ modellerini eğitebiliyor veya çalıştırabiliyor. Böylece doğrudan ihracat kısıtlamalarına tabi donanım, üçüncü ülkelerdeki bulut bilişim hizmetleri üzerinden kullanılabiliyor.

Reuters'ın 12 Kasım tarihli haberine göre, bazı Çinli yapay zekâ şirketleri ABD'nin bu erişim yolunu da kısıtlayabileceği endişesiyle Güneydoğu Asya'daki veri merkezlerinden Nvidia işlemcileriyle sağlanan bilgi işlem kapasitesini kiralamak veya önceden rezervasyon yapmak için girişimlerde bulundu. Haberde, bu bilgilerin konu hakkında bilgi sahibi üç kişiden alındığı belirtildi. Reuters, kaynakların kimliklerini açıklamadı.

Yeni düzenleme, söz konusu erişim biçimini doğrudan hedef alıyor. Böylece ABD'nin denetimi, çipin hangi ülkeye gönderildiği sorusunun ötesine geçerek işlemcinin nerede kullanıldığına ve hangi şirketlere bilgi işlem kapasitesi sağladığına da uzanıyor.

Çin'den tepki: Teknoloji kısıtlamalarına itiraz

Pekin yönetimi, ABD'nin teknoloji ihracatına yönelik kısıtlamalarına karşı çıkıyor. Associated Press'in aktardığına göre Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning, ABD'nin Çin'i casuslukla ilişkilendiren iddiaları yeni teknoloji kısıtlamaları için gerekçe olarak kullanmaması gerektiğini söyledi. Pekin, ABD'nin bu yaklaşımını ekonomik baskı olarak değerlendiriyor ve kendi çıkarlarını korumak için gerekli adımları atacağını belirtiyor.

Çin'in itirazı yalnızca son düzenlemeyle sınırlı değil. Pekin yönetimi, gelişmiş yarı iletkenlere erişimin sınırlandırılmasını, ABD'nin yapay zekâ alanındaki teknolojik üstünlüğünü korumaya yönelik daha geniş bir politika olarak görüyor. Washington ise gelişmiş işlemcilerin Çin'in askerî kapasitesine katkı sağlayabileceği gerekçesiyle ihracat denetimlerini ulusal güvenlik meselesi olarak savunuyor.

Bu karşılıklı yaklaşım, yapay zekâ çiplerini iki ülke arasındaki ticaret ve teknoloji rekabetinin merkezine yerleştiriyor. Tartışmanın konusu yalnızca hangi şirketin daha güçlü işlemci ürettiği değil; bu işlemcilerin hangi ülkelere, hangi şirketlere ve hangi amaçlarla sağlanabileceği.

Nvidia'dan ihracat denetimi için yeni komite

ABD'nin yeni düzenlemesinin açıklanmasından bir gün sonra, 17 Kasım'da Nvidia yönetim kurulu ulusal güvenlik ve ihracat kontrollerini denetlemek üzere yeni bir komite kurduğunu duyurdu.

Şirketin açıklamasına göre Ulusal Güvenlik ve İhracat Kontrolleri Gözetim Komitesi, Nvidia'nın ulusal güvenlik politikalarını, ihracat kontrolü uyum programlarını ve küresel ticaret risklerini yönetim kurulu düzeyinde denetleyecek. Komiteye yönetim kurulu üyesi Suzanne Nora Johnson başkanlık edecek. Stephen C. Neal ve Caltech profesörü John O. Dabiri de komitede görev alacak.

Nvidia, mevcut Ulusal Güvenlik Ekibi ile Küresel Ticaret Uyumluluğu Ekibi'nin doğrudan komiteye rapor vereceğini, komitenin bağımsız hukuk, ulusal güvenlik ve ticaret uzmanlarından destek alacağını açıkladı. Komitenin en az üç ayda bir toplanması planlanıyor.

Reuters, komitenin kurulmasının ABD yönetiminin Çin'e yönelik yeni ihracat kısıtlamalarını duyurmasından bir gün sonra gerçekleştiğine dikkat çekti. Ancak şirket, kararın doğrudan yeni düzenlemeye yanıt olarak alındığını açıklamadı. Nvidia'nın duyurusu, şirketin ihracat kontrolleri ve ulusal güvenlik alanındaki denetimini yönetim kurulu seviyesine taşıdığını gösteriyor.

Kısıtlamalar Çin'in yapay zekâ yatırımlarını nasıl etkileyebilir?

Gelişmiş işlemcilere erişim, büyük yapay zekâ modellerinin eğitilmesi ve çalıştırılması için temel unsurlardan biri. Bu nedenle ABD'nin ihracat kısıtlamaları, Çinli şirketlerin yalnızca donanım satın almasını değil, yurt dışındaki veri merkezlerinden yüksek kapasiteli işlem gücü kiralamasını da zorlaştırabilir.

Ancak Çin'in yapay zekâ sektörünün ABD kaynaklı işlemcilere bağımlılığının boyutu ve kısıtlamaların etkisi konusunda farklı göstergeler bulunuyor.

Reuters'ın 13 Kasım'da yayımladığı ayrı bir araştırmada, Çin'deki yapay zekâ ve bilgi işlem projelerine ilişkin 150'den fazla satın alma duyurusu, yatırım planı, inşaat sözleşmesi ve şirket açıklaması incelendi. Araştırma, Nvidia'nın kısıtlamalara tabi işlemcileri etrafında şekillenen projelerin ve ekipman anlaşmalarının bildirilen toplam değerinin 23 milyar yuanı, yaklaşık 3,2 milyar doları aştığını ortaya koydu.

Bu rakam, Çin'deki söz konusu projelerin toplam bildirilen değerini ifade ediyor. Reuters, incelemenin bu donanımların Çin'e hangi yollarla ulaştığını veya tamamının fiilen kullanıma girdiğini kanıtlamadığını özellikle belirtti. 

Aynı araştırmada, Nvidia'nın daha önce Çin'in veri merkezi pazarından fiilen dışlandığını açıklamasına karşın, Uluslararası Veri Kurumu'nun (IDC) ekim ayında yayımladığı verilerin 2026'nın ilk yarısında Nvidia'nın Çin'deki yapay zekâ hızlandırıcı sevkiyatlarında yüzde 34 paya sahip olduğunu gösterdiği aktarıldı. 

Çin kendi çip üretimini artırmaya çalışıyor

ABD'nin kısıtlamaları, Çin'in yerli yarı iletken üretimini geliştirme çabalarını da hızlandırıyor. Huawei dahil Çinli üreticiler, daha gelişmiş işlemciler geliştirmek ve çok sayıda yerli çipi bir araya getirerek yüksek işlem kapasitesi elde etmek için çalışmalar yürütüyor.

Associated Press'in aktardığı uzman değerlendirmelerine göre Çin, daha uygun maliyetli ve açık kaynaklı yapay zekâ modellerinin küresel ölçekte yaygınlaşmasına odaklanırken ABD'li şirketler en gelişmiş çipler ve genişleyen veri merkezi altyapıları üzerinden rekabet ediyor. Çinli üreticiler aradaki farkı kapatmaya çalışsa da Nvidia'nın en gelişmiş işlemcileri, tek çip başına performans ve ileri yapay zekâ modellerinin eğitilmesi bakımından hâlâ önemli bir üstünlüğe sahip.

Bu nedenle ABD'nin yeni kısıtlamaları kısa vadede Çinli şirketlerin gelişmiş işlem gücüne erişimini zorlaştırabilir. Diğer taraftan uzun vadede Çin'in kendi yarı iletken tedarik zincirini geliştirme ve dışa bağımlılığı azaltma politikalarına daha fazla kaynak ayırmasına yol açabilir. 

Tartışma yalnızca iki ülkeyle sınırlı değil

ABD'nin yeni kuralları, Singapur, Tayland, Malezya, Endonezya ve Brezilya gibi ülkelerdeki veri merkezi yatırımlarını ve bulut bilişim hizmetlerini de ilgilendiriyor. Bu ülkelerde faaliyet gösteren veri merkezi işletmecileri, hangi müşterilere ne kadar işlem gücü sağladıklarını ve bu kapasitenin hangi amaçlarla kullanıldığını daha sıkı biçimde denetlemek zorunda kalabilir.

Reuters'ın 17 Kasım tarihli haberine göre, düzenlemenin açıklanmasının ardından Güneydoğu Asya'daki veri merkezi ve çip tedarik zinciri şirketlerinin hisselerinde düşüş yaşandı. Counterpoint Research Başkan Yardımcısı Neil Shah, yeni kuralların Çinli yapay zekâ geliştiricilerinin yurt dışındaki veri merkezlerinden Nvidia'nın gelişmiş işlemcilerini kiralayarak ihracat kısıtlamalarını aşmasını zorlaştırabileceğini söyledi.

Bununla birlikte yeni kuralların uygulanabilirliği, ülkelerin denetim kapasitesine, şirketlerin lisans süreçlerine ve ABD'nin veri merkezlerine yönelik kontrol mekanizmalarına bağlı olacak.