Türkiye ile Kanada, savunma ve enerji başta olmak üzere stratejik ortaklığı güçlendirme kararı aldı. Nükleer enerji, LNG ve ticarette yeni işbirliği hedefleri belirlenirken, üçüncü nükleer santral için henüz kesin karar verilmedi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Kanada Başbakanı Mark Carney, 22 Ekim’de Ankara’da yaptıkları görüşmenin ardından Türkiye-Kanada Stratejik Ortaklığı’nı başlattı. 

İki ülke, siyasi diyaloğun yanı sıra ticaret, yatırım, enerji, savunma ve güvenlik alanlarındaki ilişkilerini geliştirmek üzere dört temel sütuna dayanan üç yıllık eylem planı üzerinde anlaştı.

Ziyaret kapsamında üç belge imzalandı: Savunma Sektörü Ortaklıkları Mutabakat Zaptı, Hava Ulaştırma Antlaşması ve Enerji Alanında İşbirliğine Dair Ortak Bildiri. 

Taraflar ayrıca LNG, sivil nükleer enerji, yenilenebilir enerji, kritik mineraller, havacılık ve ileri teknolojiler alanlarında işbirliğini artırma hedefini açıkladı. 

Savunma sanayisinde yeni işbirliği çerçevesi

Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı ile Kanada Dışişleri Bakanlığı arasında imzalanan Savunma Sektörü Ortaklıkları Mutabakat Zaptı, iki ülkenin savunma sanayisi alanındaki ilişkilerini geliştirmeyi amaçlıyor. Belge, ortaklıkların genişletilmesini ve tarafların ortak çıkar alanlarında yeni işbirliği fırsatlarına ilişkin görüşmelerini kolaylaştıracak. 

Türkiye ve Kanada, NATO müttefiki olarak savunma ve güvenlik alanındaki işbirliğini hem ikili düzeyde hem de NATO çerçevesinde geliştirmeyi hedefliyor. İki ülkenin ortak açıklamasında Ukrayna, Güney Kafkasya ve Orta Doğu’daki gelişmeler de dâhil olmak üzere Avrupa-Atlantik bölgesinde ve ötesinde barış ve güvenliğin desteklenmesi için koordinasyonun artırılması konusunda mutabakat bildirildi. 

Bununla birlikte 22 Ekim’de açıklanan mutabakat kapsamında belirli bir savunma sisteminin ortak üretimine, yeni bir tedarik sözleşmesine veya kesinleşmiş bir siparişe ilişkin ayrıntı duyurulmadı. Bu nedenle imzalanan belge şimdilik, tamamlanmış bir üretim anlaşması değil, gelecekteki savunma sanayisi ortaklıkları için oluşturulan bir çerçeve niteliğinde.

Kanada’nın savunma sanayisi politikası

Kanada, savunma sanayisi kapasitesini artırmayı, yerli üretimi güçlendirmeyi ve tedarik zincirlerini daha dayanıklı hâle getirmeyi hedefliyor. Bu yaklaşımda, ülkenin savunma ihtiyaçlarının mümkün olduğunca yerli sanayiyle karşılanması ve gerekli görülen alanlarda müttefiklerle işbirliği yapılması öne çıkıyor.

Türkiye açısından bu politika; savunma sanayisi şirketleri arasında ortaklık kurulması, tedarik zincirlerine katılım ve teknoloji geliştirme gibi başlıkların değerlendirilmesi açısından önem taşıyor. Ancak imzalanan mutabakat, belirli bir Türk veya Kanadalı şirketin projeye dâhil edildiğini ya da teknoloji transferi konusunda kesin bir anlaşmaya varıldığını göstermiyor.

Kanada’nın Türkiye’ye yönelik askeri ürün ihracat politikasında da önceki yıllarda değişiklik yaşandı. Kanada, 2020’de Türkiye’ye yönelik askeri ürün ihracat izinlerine ilişkin genel ret politikasını 2024’te kaldırdı. Başvuruların otomatik olarak reddedilmesi yerine, her başvurunun ihracat kontrol kuralları ve ilgili riskler çerçevesinde ayrı ayrı değerlendirilmesi uygulamasına geçildi. 

Yeni ortaklığın savunma alanındaki somut sonuçları, önümüzdeki dönemde açıklanabilecek proje anlaşmaları, şirketler arası işbirlikleri ve tedarik kararlarıyla netleşecek.

Türkiye’nin üçüncü nükleer santralinde Kanada seçeneği

Türkiye-Kanada ilişkilerinin öne çıkan başlıklarından biri nükleer enerji. Kanada merkezli mühendislik şirketi AtkinsRéalis, Türkiye’nin planladığı üçüncü nükleer santral projesine katkı sunabilecek adaylar arasında bulunuyor.

Kanada Başbakanı Mark Carney, 23 Ekim’de İstanbul’da yaptığı açıklamada AtkinsRéalis’in proje için güçlü bir aday olduğunu söyledi. Carney, Türkiye’nin santrale ilişkin kararını 2026 yılı bitmeden verebileceğini belirtti. Ancak Güney Kore, Rusya, Çin ve Japonya’nın da seçenekler arasında bulunduğunu ifade etti. 

Carney, Kanada’nın CANDU teknolojisini, Türk şirketleriyle kurulabilecek ortaklıkları ve yerel tedarik zincirlerinin geliştirilmesi imkânını ülkesinin teklifinin öne çıkan unsurları arasında gösterdi. Buna karşın Türkiye’nin üçüncü santral için hangi ülkeyi, teknolojiyi veya yatırım modelini seçeceği henüz kesinleşmiş değil.

Türkiye’de nükleer enerji

Türkiye’nin nükleer enerji planları birden fazla projeyi kapsıyor. Rusya’nın devlet şirketi Rosatom, Mersin’deki Akkuyu Nükleer Güç Santrali’ni 2010’da imzalanan anlaşma kapsamında inşa ediyor. 

Türkiye ayrıca Karadeniz kıyısındaki Sinop’ta ikinci, Trakya bölgesinde ise üçüncü bir nükleer santral kurmayı planlıyor. Üçüncü santrale ilişkin uluslararası görüşmeler, projenin teknoloji ve yatırım modelinin belirlenmesi sürecinin parçası. 

CANDU teknolojisi için teknik değerlendirme sürüyor

Kanada’nın nükleer enerji alanındaki işbirliği girişimi, Carney’nin ziyaretinden önce başlamıştı. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının 3 Mart 2026 tarihli açıklamasına göre, Türkiye Nükleer Enerji AŞ (TÜNAŞ) ile Kanada merkezli AtkinsRéalis arasında Türkiye’de nükleer santral geliştirilmesine yönelik bir mutabakat zaptı imzalandı. 

Mutabakat, Kanada’nın CANDU reaktör teknolojisinin Türkiye’de uygulanabilirliğinin ayrıntılı biçimde değerlendirilmesini, bu amaçla teknik veri ve bilgi paylaşımını ve iki ülke arasında işbirliği kurulmasını öngörüyor.

CANDU, Kanada’da geliştirilen bir nükleer reaktör teknolojisi. Türkiye açısından bu teknolojiye ilişkin değerlendirme, nükleer enerji kapasitesini artırma ve enerji kaynaklarını çeşitlendirme çalışmalarının bir parçası. Ancak TÜNAŞ ile AtkinsRéalis arasındaki mutabakat, tek başına Türkiye’de CANDU teknolojisiyle bir santral kurulması kararı veya inşaat sözleşmesi anlamına gelmiyor.

Carney’nin 23 Ekim’deki açıklaması, mevcut teknik işbirliğine ek olarak AtkinsRéalis’in Türkiye’nin üçüncü santraline ilişkin seçenekler arasında yer aldığını ortaya koyarken, projenin hangi teknolojiyle gerçekleştirileceği ve hangi ülke veya şirketlerle ilerletileceği konusunda nihai kararın Türkiye tarafından verilmesi bekleniyor. 

LNG ve yenilenebilir enerjide işbirliği

22 Ekim’de açıklanan stratejik ortaklık, nükleer enerjinin yanı sıra LNG, yenilenebilir enerji, temiz teknolojiler, kritik enerji altyapısının dayanıklılığı ve kritik minerallerin tedarik zincirlerini de kapsıyor. Taraflar enerji güvenliğini güçlendirmek ve yatırımları artırmak amacıyla bu alanlarda işbirliğini geliştirme konusunda mutabık kaldı. 

LNG alanında Kanada’nın ihracat kapasitesi ile Türkiye’deki olası uzun vadeli alıcılar arasında görüşmelerin kolaylaştırılması hedefleniyor. Ancak açıklanan belgelerde belirli miktarda LNG alımına veya uzun vadeli tedarik sözleşmesine ilişkin kesin bir anlaşma duyurulmadı.

Yenilenebilir enerji ve temiz teknolojilerde yatırım fırsatlarının değerlendirilmesi, kritik mineraller alanında ise tedarik zincirleri ve sürdürülebilir madencilik işbirliğinin geliştirilmesi planlanıyor. 

Ticarette hedef 10 milyar dolar

Türkiye ile Kanada, ekonomik ilişkileri geliştirmek ve karşılıklı yatırımları artırmak amacıyla Serbest Ticaret Anlaşması müzakerelerini ilerletme konusunda anlaştı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, ikili ticaret hacmini önce 5 milyar, ardından 10 milyar dolara çıkarma hedefini açıkladı. 

Kanada Başbakanlığının 22 Ekim tarihli açıklamasında, iki liderin Serbest Ticaret Anlaşması için ilk müzakere turunun başlatılmasını memnuniyetle karşıladığı belirtildi. Anlaşmanın tamamlanması, iki ülke arasındaki ticaret ve yatırımların önündeki engellerin ele alınması açısından yeni bir aşama oluşturabilir. 

Ziyaret sırasında imzalanan Hava Ulaştırma Antlaşması da ekonomik ilişkilerin geliştirilmesine yönelik belgeler arasında yer aldı. Kanada Başbakanlığı, genişletilen hava ulaştırma anlaşmasının bağlantıları artırmasını, ticaret ve turizmi kolaylaştırmasını ve iki ülkenin şirketleri arasındaki ilişkileri desteklemesini bekliyor. Ayrıca Kanada’nın ihracat kredi kuruluşu Export Development Canada ile Türk Eximbank arasındaki işbirliğinin üçüncü ülkelerdeki ticari fırsatları desteklemesi hedefleniyor. 

Üç yıllık eylem planı nasıl yürütülecek?

Türkiye-Kanada Stratejik Ortaklığı, dört temel sütuna dayanıyor: ticaret, yatırım ve inovasyon; enerji ve iklim işbirliği; savunma ve güvenlik; hükümetler arası diyalog ve halklar arasındaki ilişkiler.

İki ülke, yıllık Türkiye-Kanada Stratejik Diyaloğu oluşturulması ve Ortak Ekonomik ve Ticari Komite toplantılarının sürdürülmesi konusunda da mutabık kaldı. Siyasi-askerî istişareler ve terörle mücadele istişarelerinin devam etmesi, konsolosluk ve göç konularında işbirliğinin güçlendirilmesi, seyahat ve hareketliliği kolaylaştıracak önlemlerin araştırılması ve kültürel değişimlerin desteklenmesi de eylem planının başlıkları arasında yer alıyor. 

Planın uygulanmasını iki ülkenin dışişleri bakanları takip edecek. Bu çerçeve, stratejik ortaklığın yalnızca tek seferlik anlaşmalardan ibaret olmadığını; siyasi, ekonomik ve kurumsal temasların belirli bir takvim içinde sürdürülmesinin hedeflendiğini gösteriyor.