ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı’nda yeniden tırmanan gerilim, petrol fiyatlarının yüzde 4’ten fazla yükselmesine yol açarken, Asya borsalarında sert kayıplar görüldü.
ABD ile İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği konusunda karşılıklı saldırılar düzenlemesi, küresel enerji arzına ilişkin endişeleri artırdı. Uluslararası piyasalarda gösterge kabul edilen Brent petrolünün varil fiyatı pazartesi günü yüzde 4’ten fazla yükselerek 78,82 dolara çıktı ve 22 Haziran’dan bu yana en yüksek seviyesini gördü.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), pazar günü yaptığı açıklamada, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki gemilere saldırı kapasitesini zayıflatmak amacıyla onlarca hedefin vurulduğunu bildirdi.
CENTCOM, “ABD güçleri, İran’ın süregelen saldırganlığı, tacizleri, tehditleri ve keyfî açıklamalarına rağmen ticari gemiler için seyrüsefer serbestisini korumaya hazırdır” açıklamasında bulundu.
İran ise ABD saldırılarına Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Kuveyt, Umman ve Bahreyn’deki hedeflere füze ve insansız hava araçlarıyla saldırarak karşılık verdi. Tahran, ABD ile İran arasında arabuluculuk yapan Umman’daki ABD tesislerini de ilk kez doğrudan hedef aldı.
İran, Hürmüz Boğazı’ndan Tahran tarafından belirlenen rotaları kullanmadan geçmeye çalışan gemilerin “güvenli geçiş garantisinden yararlanamayacağını” yineledi.
İran makamlarının açıklamasında, “Yetkilendirilmemiş rotalardan geçişten doğacak sonuçlardan gemi sahibi, işletmecisi ve gemi kaptanı sorumludur” denildi.
Deniz trafiğinde sert düşüş
Geçen ay ABD ile İran arasında çatışmaların sona erdirilmesine yönelik mutabakat zaptının imzalanmasının ardından toparlanmaya başlayan Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği, saldırıların yeniden başlamasıyla keskin biçimde azaldı.
Denizcilik istihbarat platformu Windward’ın verilerine göre, perşembe günü saat 21.00 ile cuma günü saat 09.00 arasında boğazdan yalnızca altı gemi geçti. Ay başında bu sayı günlük 18 ila 22 gemi düzeyindeydi.
Cumartesi günü saat 21.00 ile pazar günü saat 09.00 arasında ise boğazdan dokuz gemi geçti. Bu gemilerin dördü İran bayrağı taşıyordu.
Çatışmalar öncesinde küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nı günde yaklaşık 130 gemi kullanıyordu.
Petrol fiyatları, 17 Haziran’da imzalanan mutabakatın ardından çatışma öncesi seviyelere gerilemişti. Son yükselişle birlikte fiyatlar, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik ilk saldırıları öncesindeki seviyelerin yaklaşık yüzde 9 üzerine çıktı.
Analistler, jeopolitik belirsizliğin sürmesi durumunda Brent petrolünün varil fiyatının ağustos ve eylül aylarında 70 dolar bandının üst bölümünde kalabileceğini öngörüyor.
Asya piyasalarında sert satış
Orta Doğu’daki çatışmaların yeniden tırmanması, Asya piyasalarında da satışlara yol açtı. Japonya’nın gösterge endeksi Nikkei 225 günü yaklaşık yüzde 2 kayıpla tamamlarken, Güney Kore’nin Kospi endeksi yüzde 9 değer kaybetti.
Avrupa borsaları da haftaya düşüşle başladı. Pan-Avrupa STOXX 600 endeksi öğleden önce yüzde 0,09 geriledi.
Yükselen petrol fiyatlarının etkisiyle enerji hisseleri yaklaşık yüzde 1 değer kazanırken, havayolu ve turizm şirketlerinin hisseleri yüzde 1,2 ile yüzde 2,3 arasında düştü. Teknoloji hisseleri de Asya’daki satış dalgasını izleyerek yüzde 0,9 geriledi.
