Birini sevmek, yalnızca ona duyduğumuz arzuyla açıklanabilir mi? Arzu değiştiğinde bağ da kendiliğinden çözülür mü? Yoksa yakınlık, bedenin ve duygulardan arınmış bir şekilde de devam edebilir mi? Belle Burden’ın İki Yabancı’sı bu soruları, bir evliliğin sona erişiyle iki kişinin bir anda birbirine yabancılaşması üzerinden soruyor.
Birini sevmek, yalnızca ona duyduğumuz arzuyla açıklanabilir mi? Arzu değiştiğinde bağ da kendiliğinden çözülür mü? Yoksa yakınlık, bedenin ve duygulardan arınmış bir şekilde de devam edebilir mi?
Belle Burden’ın İki Yabancı’sı bu soruları, bir evliliğin sona erişiyle iki kişinin bir anda birbirine yabancılaşması üzerinden soruyor. Belle ve James, Mart 2020’de pandemi nedeniyle Martha’s Vineyard’daki evlerine kapanmış, çocuklarıyla birlikte küçük bir dünyaya çekilmiştir. Evin yakınındaki yuvaya her bahar dönen balık kartalları da bu dünyanın parçasıdır. James yıllar boyunca kuşların dönüşünü izler; yuvayı, aileyi ve sürekliliği aynı manzaranın içinde düşünür. Sonra Belle, kocasının başka biriyle ilişkisini öğrenir. James önce ilişkinin bir anlamı olmadığını söyler. Tek yaptığı açıklama mutsuz olduğudur. Mutsuzluk hayatındaki ilişkiyi bitirmesi için yeterli midir? Sorumluluklardan azade midir insan?
Bu kopuş, arzuyla bağlılık arasındaki çelişkiyi görünür kılıyor İnsan, bir başkasına yalnızca onu arzuladığı sürece mi bağlı kalacaktır? Yoksa ortak alışkanlıklar, bakım, anılar, çocuklar, korkular ve verilen sözler de bağın kendisi midir? İlişkilerde sevgi ile arzu arasında da bir çelişki yok mudur? Er ya da geç hayat arkadaşlığı denilen olgu ancak birbirini derinlemesine düşünmekle mümkün sanki.
Bugün kendi arzularını izlemek, çoğu zaman özgürleşmenin diliyle anlatılıyor. Bu dilin önemli bir tarafı var: İnsan, sırf başkasını hayal kırıklığına uğratmamak için istemediği bir hayatı sürdürmeye mahkûm hissettiğinde çekip gitmek etik bir davranış mıdır? Sadakat de kendinden vazgeçmek, her koşulda kalmak ya da mutsuzluğu kutsamak anlamına gelmiyor. Fakat arzuyu tek ahlaki ölçüye dönüştürdüğümüzde başka bir sorun beliriyor: Kendi iç sesini dinleyen kişi, karşısındakinin hayatında açtığı yeri hesaba katmayı bırakabilir. “Ben böyle hissetmiyorum” cümlesi, bir ayrılığı açıklayabilir; ama geride bırakılan kişinin yaşadığı sarsıntıyı ortadan kaldırmaz. Kitapta James’in etik dışı davranışı bununla alakalı kanımca. Yıllarını beraber geçirdiği eşinin ve çocuklarının duygularını gözetmemesinde.
Belki de çağımızın en rahatlatıcı yanılsamalarından biri, birini incitmeden gitmenin mümkün olduğuna inanmak. Bazen ayrılık kaçınılmazdır; ama acıyı ortadan kaldırmakla, acının sorumluluğunu üstlenmek aynı şey değildir. İlişkiyi bitiren kişi kendi arzusuna doğru yürürken, geride kalan kişi ortak geçmişin ne kadarının gerçek olduğunu yeniden anlamaya çalışır. “Biz” diye hatırladığı şey, öteki için çoktan bitmiş midir? Birlikte yaşananların anlamı tek taraflı olarak iptal edilebilir mi? İnsanın kendi hayatını seçme hakkı, diğerinin hafızasındaki hayatı da silmeye yeter mi?
İki Yabancı’da James’in gidişin, ortak geçmişi de başka türlü anlatma çabasıdır. Belle, bir zamanlar sahici olduğuna inandığı mutluluğu, sonradan ortaya çıkan ihanetle beraber yeniden tartmak zorunda kalır. Çünkü terk edilmek, insanın yokluğu ile alakalı bir meselenin ötesindedir. Birlikte kurduğunuz hayatın sizin için taşıdığı anlamın, öteki için aynı olmayabileceği ihtimaliyle yaşamaktır. Kitabın başlığındaki yabancılık da burada belirir: Yabancı bazen hiç tanımadığımız biri değil, yıllarca hayatımızı paylaştığımız kişinin içimizde ulaşamadığımız tarafıdır.
Sadakat arzuya karşı koymaktan fazlasını gerektirir. Arzunun yol açtığı sonuçlarla yüzleşme biçiminde gizlidir. Bir ilişkide kalmak her zaman erdem, ayrılmak da her zaman bencillik sayılmaz. Fakat insan, kendi özgürlüğünü başkasının kırılganlığını görmezden gelerek kuruyorsa, özgürleşme dediği şey kolayca sorumluluktan kaçışa dönüşebilir. Bencilce olan, gitmekten çok, gidişin kimseyi incitmediğine kendini inandırmaktır.
Burden’ın anlattığı evlilikte balık kartallarının yuvası, bir çiftin her yıl aynı yere dönmesinin simgesi gibi görünüyor. İnsanlar kuşlara benzer, içgüdülerimiz bize nasıl yaşayacağımızı söylemez. Yine de yuva imgesi, ilişkilerdeki temel gerilimi iyi anlatır: Bir yuvayı birlikte kurmak, orada sonsuza dek kalacağımızın garantisi olmuyor.. Ama bir gün gitme ihtimalimiz, orada yaşananları baştan itibaren anlamsız da kılmıyor. Gerçek kurulan bağ diğerine ne olursa olsun önem vermekle ilgilidir.
Arzunu takip etmek günümüzde yanlış anlaşılıyor. İnsan sevgiyi sadece aşkla ilişkilendirmemeli. Çünkü giden kendi hayatını seçebilir. Fakat gidişinin yükünü yalnızca geride kalana bırakmamak da seçimin bir parçasıdır.
Ömer Çeşit kaleminden...

