ABD'de Demokratların hem Temsilciler Meclisi hem de Senato'da çoğunluğu elde etmesi, Başkan Donald Trump'ın görev süresinin kalan iki yılında Kongre ile Beyaz Saray arasındaki güç dengesini değiştirecek. Yeni tablo, Ukrayna'ya destekten İran'la savaşa, NATO ilişkilerinden Avrupa'nın savunma politikalarına kadar birçok başlıkta yeni tartışmaların önünü açıyor. Ancak Kongre'deki çoğunluk değişimi, ABD dış politikasının otomatik olarak yön değiştireceği anlamına gelmiyor.

ABD'de 3 Kasım'da düzenlenen ara seçimlerde Demokratların Kongre'nin iki kanadında da çoğunluğu kazanması, yalnızca ülke içindeki siyasi dengeleri değil, Washington'ın uluslararası ilişkilerini de yeniden gündeme taşıdı. 

Başkan Donald Trump'ın görev süresinin son iki yılında karşı karşıya kalacağı yeni Kongre tablosu, yönetimin dış politika kararlarının denetlenmesi, bütçelendirilmesi ve yasama yoluyla sınırlandırılması açısından önem taşıyor.

Demokratların zaferi, Trump'ın dış politikada izlediği çizginin bütünüyle değişeceği anlamına gelmiyor. ABD başkanı, dış politika ve ulusal güvenlik alanında geniş yürütme yetkilerini koruyor. Buna karşılık Kongre; kamu harcamaları, askeri ve ekonomik yardımlar, yaptırımlar, uluslararası anlaşmaların belirli yönleri ve yönetimin denetlenmesi gibi alanlarda etkili araçlara sahip.

Yeni Kongre'nin Ocak 2027'de göreve başlamasıyla birlikte bu yetkilerin nasıl kullanılacağı, özellikle Ukrayna ve İran başlıklarında yakından izlenecek. Avrupa'da ise seçim sonuçları, ABD'nin NATO'ya bağlılığı ve kıtanın kendi savunma kapasitesini artırma ihtiyacına ilişkin tartışmaları yeniden öne çıkardı. 

Ukrayna: Kongre'de destek arayışı yeniden gündemde

Ara seçimlerin dış politikaya olası etkilerinin en yakından izleneceği başlıklardan biri Ukrayna. Rusya'nın Şubat 2022'de başlattığı geniş çaplı işgalin ardından Kiev yönetimi, ABD'nin askeri ve mali desteğini savaşın sürdürülmesi açısından temel unsurlardan biri olarak gördü. Ancak Trump'ın ikinci başkanlık döneminde Washington'ın Ukrayna politikasında belirgin değişiklikler yaşandı; doğrudan mali ve askeri desteğin büyük ölçüde durdurulması ve yönetimin Moskova ile müzakerelere ağırlık vermesi, ABD'nin önceki dönemdeki yaklaşımından ayrıştı.

Reuters'ın seçim sonuçlarına ilişkin değerlendirmesine göre Demokratların iki Kongre kanadında da çoğunluğu kazanması, Ukrayna'ya yeni yardım paketlerinin gündeme taşınmasını mümkün kılabilir. Demokratlar, askeri ve mali yardım için yasa teklifleri sunabilir; Rusya'ya yönelik yaptırımların uygulanması ve yönetimin Moskova politikası da Kongre denetiminin konusu olabilir.

Bununla birlikte, yeni çoğunluğun Ukrayna'ya desteği kendiliğinden artırması beklenemez. Yardım paketlerinin yasalaşması için Kongre'deki oy dengesi, Cumhuriyetçi üyelerin tutumu ve başkanın olası vetosu belirleyici olacak. Reuters, Trump'ın veto etmesi durumunda bir yasanın aşılabilmesi için her iki kanatta da üçte iki çoğunluğa ihtiyaç duyulacağını hatırlatıyor. Ayrıca ABD yapımı Patriot hava savunma önleyicilerindeki tedarik açığı gibi Ukrayna'nın acil ihtiyaçlarının, Kongre'deki siyasi değişimle kısa sürede giderilmesi garanti değil. 

Ukrayna açısından seçim sonuçları bu nedenle doğrudan yeni bir yardım taahhüdü olarak değil, Washington'da destek arayışının yeniden güçlenebileceği bir siyasi zemin olarak değerlendirilebilir. 

İran: Savaşın finansmanı ve yeni tırmanma ihtimali

Ara seçimlerin sonuçları, ABD ile İran arasındaki savaşın geleceği bakımından da önem taşıyor. Reuters'ın aktardığına göre, İran savaşı ve savaşın enerji fiyatları üzerindeki etkisi, Cumhuriyetçilerin seçim kaybında rol oynayan başlıklar arasında yer aldı. Trump da seçim sonuçlarının ardından yaptığı değerlendirmede savaşın Cumhuriyetçilerin kayıplarına katkıda bulunduğunu kabul etti.

Demokratların Kongre'de çoğunluğu elde etmesi, savaşın finansmanı ve yönetimin askeri kararlarının denetlenmesi konularında yeni bir siyasi baskı oluşturabilir. Kongre, yeni askeri harcamalara kaynak ayrılmasını engellemeye çalışabilir, savaş yetkilerine ilişkin tartışmaları gündeme taşıyabilir ve yönetimin kararlarını soruşturabilir.

Ancak Kongre'nin bu alandaki etkisi sınırsız değil. ABD başkanının başkomutan sıfatıyla sahip olduğu yürütme yetkileri, askeri operasyonların başlatılması ve sürdürülmesi konusunda Beyaz Saray'a önemli hareket alanı sağlıyor. Bu nedenle Demokratların çoğunluğu, Trump'ın İran politikasını tek başına sona erdirebilecek bir yetki anlamına gelmiyor.

Reuters'ın Körfez ülkelerindeki yetkililere dayandırdığı değerlendirmede, seçim yenilgisinin Trump'ı bir anlaşma arayışına yöneltebileceği görüşü aktarılıyor. Ancak aynı değerlendirmede, Tahran'ın Washington'ın siyasi baskı altında olduğunu düşünerek daha sert bir tutum benimsemesi halinde askeri gerilimin yeniden tırmanabileceği uyarısı da yer alıyor. Dolayısıyla seçim sonuçlarının İran politikasına etkisi, yalnızca diplomatik çözüm ihtimali üzerinden değil, yeni bir askeri tırmanma riski üzerinden de değerlendiriliyor. 

Avrupa: Washington'a bağımlılık tartışması yeniden öne çıktı

Avrupa ülkeleri açısından seçim sonuçlarının en önemli yansımalarından biri, ABD ile güvenlik ilişkilerinin geleceği. Trump'ın NATO müttefiklerinden savunma harcamalarını artırmalarını istemesi ve Avrupa'nın güvenlik yükünü daha fazla üstlenmesi gerektiğini savunması, transatlantik ilişkilerde uzun süredir tartışma konusu.

Demokratların Kongre'de çoğunluğu kazanması, Avrupa başkentlerinde ABD yönetiminin politikalarının daha yakından denetlenebileceği beklentisini doğurdu. Ancak Avrupalı yetkililer, seçim sonuçlarının Washington'ın Avrupa'ya yönelik yaklaşımını kısa sürede değiştireceği görüşünde birleşmiyor.

Reuters'ın uluslararası tepkilere ilişkin haberinde, bazı Avrupalı siyasetçilerin Ukrayna'ya desteğin ve iklim politikalarına yönelik iş birliğinin güçlenebileceğini değerlendirdiği, buna karşılık ABD'nin korumacı ticaret politikalarının devam edebileceği uyarısında bulunduğu aktarılıyor.

Almanya Savunma Bakanı Boris Pistorius ise seçim sonuçlarının ardından Avrupa'nın kendi güvenliğinden daha fazla sorumluluk alması gerektiğini vurguladı. Pistorius, NATO'nun transatlantik niteliğini koruyabilmesi için daha Avrupalı bir savunma kapasitesine ihtiyaç olduğunu söyledi. Bu açıklama, seçimlerden bağımsız olarak Avrupa'da uzun süredir devam eden stratejik özerklik ve savunma kapasitesi tartışmasının önemini koruduğunun göstergesi niteliğinde. 

NATO: Kongre değişti, başkanın yetkileri devam ediyor

Ara seçimlerin NATO üzerindeki etkisi, Kongre'nin yeni çoğunluğunun ittifaka yönelik yaklaşımından çok, Beyaz Saray'ın dış politika ve güvenlik kararlarının ne ölçüde denetlenebileceğiyle bağlantılı.

ABD'nin NATO üyeliği ve ittifakın kolektif savunma yükümlülükleri, tek başına Kongre'deki çoğunluk değişimiyle ortadan kalkmıyor. Bununla birlikte Kongre; savunma bütçesi, Avrupa'daki Amerikan askeri varlığına ayrılan kaynaklar ve ittifakın işleyişini etkileyebilecek yasama kararları üzerinden önemli bir rol oynayabiliyor.

German Marshall Fund'ın 4 Kasım tarihli değerlendirmesi, Demokratların yeni Kongre'de yönetimin bazı kararlarını sınırlayabilecek araçlara sahip olacağını, ancak ABD'nin Avrupa'dan güvenlik alanında uzaklaşmasını tek başına engelleyebilecek yetkilerinin bulunmadığını belirtiyor. Kuruluş, özellikle NATO'nun caydırıcılığı ve Avrupa'nın savunma kapasitesinin geliştirilmesi açısından Washington'daki siyasi belirsizliğin önemine dikkat çekiyor.

Bu nedenle seçimlerin NATO açısından sonucu, ittifak politikasında hemen bir değişiklikten ziyade, ABD'nin Avrupa güvenliğine ilişkin taahhütlerinin Kongre ve Beyaz Saray arasındaki yeni güç dengesi içinde nasıl şekilleneceği sorusunda düğümleniyor. 

Dış politikada değişim ne kadar mümkün?

Seçim sonuçlarının ardından ortaya çıkan tablo, Trump yönetiminin dış politikada tamamen farklı bir çizgiye geçeceğini göstermiyor. ABD başkanının yürütme yetkileri, özellikle askeri operasyonlar ve diplomatik ilişkiler konusunda önemli ölçüde devam ediyor. Kongre'nin etkisi ise daha çok bütçe, yasama, atamalar ve denetim mekanizmaları üzerinden ortaya çıkacak.

Associated Press'in dünya liderlerinin tepkilerine ilişkin haberinde de Avrupa'daki yetkililerin, seçim sonuçlarına rağmen Trump'ın NATO, Ukrayna ve Avrupa politikalarında kısa vadede köklü bir değişiklik beklemediği aktarılıyor. Bazı liderler seçim sonuçlarını siyasi bir değişim işareti olarak değerlendirirken, bazıları Washington ile ilişkilerin sürekliliğine vurgu yaptı. 

Öte yandan yeni Kongre'nin göreve başlamasına kadar mevcut çoğunluk yapısı devam edecek. Dolayısıyla seçim sonuçlarının yasama ve denetim alanındaki etkileri hemen değil, Ocak 2027'de yeni Kongre'nin çalışmaya başlamasıyla görünür hale gelecek.

Washington'daki yeni denge dünyayı nasıl etkileyecek?

ABD ara seçimleri, Trump yönetiminin dış politika gündeminde karşılaştığı siyasi sınırları yeniden ortaya çıkardı. Ukrayna'ya destek, İran'la savaşın finansmanı, Avrupa'nın savunma kapasitesi ve NATO'nun geleceği, yeni Kongre'nin kararlarıyla birlikte daha yoğun biçimde tartışılacak başlıklar arasında yer alıyor.

Ancak Demokratların Kongre'de çoğunluğu elde etmesi, bu alanlarda otomatik bir politika değişikliği anlamına gelmiyor. Yeni çoğunluğun ne ölçüde etkili olacağı; Cumhuriyetçilerle kurulabilecek iş birliklerine, bütçe kararlarına, başkanın veto yetkisine ve Beyaz Saray'ın yürütme alanındaki hareket kabiliyetine bağlı olacak.

Bu nedenle seçimlerin uluslararası etkisini belirleyecek temel soru, Washington'daki güç değişiminin Trump yönetiminin kararlarını ne ölçüde sınırlayabileceği. Yanıt ise özellikle Ukrayna ve İran dosyalarında, yeni Kongre'nin Ocak 2027'de göreve başlamasının ardından daha net görülecek.