Trump, Ankara’daki NATO Zirvesi’nde İran, Grönland, İspanya ve savunma harcamaları çıkışlarıyla ittifak gündemini değiştirdi.
ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye’nin 22 yıl aradan sonra ev sahipliği yaptığı NATO Zirvesi’nde İran, Grönland, İspanya ve savunma harcamalarına ilişkin sert açıklamalar yaparak, ittifak liderlerinin kolektif savunma ve birlik mesajı vermeye çalıştığı toplantının gündemini değiştirdi.
NATO üyesi 32 ülkenin devlet ve hükümet başkanları ile ortak ülkelerin temsilcileri, 7-8 Temmuz tarihlerinde Ankara’da düzenlenen zirve kapsamında bir araya geldi. Zirvede savunma harcamaları, Avrupa’nın güvenlik sorumluluğunu artırması, savunma sanayi üretimi, Ukrayna’ya destek ve Orta Doğu’daki gerilimler öne çıkan başlıklar arasında yer aldı.
Trump ve NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Beştepe’de zirve oturumu öncesinde yaptıkları açıklamada küresel güvenlik, İran’a yönelik ABD saldırıları ve müttefiklerin savunma yükümlülükleri hakkında konuştu. Trump, NATO’nun mevcut yük paylaşımı düzeninden memnun olmadığını söylerken, ABD’nin ittifak içinde orantısız mali yük taşıdığını savundu.
ABD Başkanı, “NATO’dan memnun değilim çünkü dünyanın bir numaralı terör ülkesi İran konusunda bize yardım etmediler” dedi. Trump, Rutte ile bu konuyu konuşmadığını belirterek, “Bana yardım edecekler mi bilmiyorum, yardıma da ihtiyacım yok” ifadelerini kullandı.
Trump, İran’la ilgili açıklamalarında ateşkesin sona erdiğini düşündüğünü söyledi. “Ateşkes bence bitti, onlarla anlaşmak vakit kaybı” diyen Trump, İran yönetimini “hasta insanlar” olarak nitelendirdi ve Tahran’ın nükleer silaha sahip olmasına izin vermeyeceklerini yineledi.
ABD Başkanı, İran’a yönelik son askeri operasyonu savunarak, “İran’daki çok tehlikeli kişilere bir saldırı gerçekleştirdik” dedi. Trump, İran’ın gemilere roket attığını savunarak, “Biz de dün akşam onları çok sert, 20 kat daha sert vurduk. Ne zaman siz saldırırsanız biz de vuracağız dedik” ifadelerini kullandı.
AP’nin aktardığına göre Rutte de Ankara’da ABD’nin İran’a yönelik gece saldırılarının “gerekli” olduğunu söyledi. Rutte, İran’ın ateşkesi ihlal ettiğini belirterek, ABD’nin güçlü karşılık vermesinin kritik olduğunu ifade etti; ayrıca NATO üyelerinin İran’ın nükleer kapasite elde etmemesi gerektiğini yeniden teyit etmesini beklediğini söyledi.
Trump, İran konusunda önceki gün Suudi Arabistan, Kuveyt ve diğer bölge ülkeleriyle temas kurduklarını açıkladı. ABD Başkanı, İran’la nükleer silahların engellenmesine ilişkin bir anlaşma yaptıklarını ancak Tahran’ın bunu daha sonra inkâr ettiğini savundu. İran yönetimini “yalancılıkla” suçlayan Trump, “Benim hayatım anlaşma yapmakla geçti” dedi.
Trump’ın en sert çıkışlarından biri İspanya’ya yönelik oldu. Madrid’i “berbat bir ortak” ve “umutsuz vaka” olarak nitelendiren Trump, İspanya ile ticaret yapmak istemediğini söyledi. Reuters, Trump’ın Hazine Bakanı Scott Bessent’a İspanya ile tüm ticaretin kesilmesi yönünde talimat verdiğini söylediğini aktardı.
Trump, “Herkes elini taşın altına koyuyor ama İspanya koymuyor” diyerek Madrid’in NATO içinde savunma yük paylaşımına yeterince katkı sunmadığını savundu. ABD Başkanı, İspanya’nın daha sonra Washington’la ticaret yapmak isteyeceğini öne sürerek, “Çok daha az iş yapacaklar” dedi.
NATO içinde savunma harcamaları, Trump’ın Ankara’daki temel gündem başlıklarından biri oldu. Trump, ABD’nin geçmişte müttefikler için “trilyonlarca dolar” harcadığını savunarak, “Bize adil davranılmadı” dedi. Rutte ise Avrupa ülkelerinin savunma bütçelerini artırma yönünde adım attığını ve Avrupa ile Kanada’nın daha fazla sorumluluk üstlendiğini söyledi.
Trump, Grönland konusundaki iddiasını da Ankara’da yineledi. “Grönland bizim için büyük bir sorun” diyen Trump, adanın Danimarka’ya değil ABD’ye gerekli olduğunu savundu. Reuters, Trump’ın NATO Zirvesi sırasında Grönland’ın Danimarka tarafından değil ABD tarafından kontrol edilmesi gerektiğini söylediğini aktardı.
Canlı yayından aktarılan ifadelere göre Trump, Danimarka’ya yönelik tarihsel bir eleştiride de bulunarak ülkenin İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi ordularına kısa sürede teslim olduğunu söyledi. Trump, ABD’nin Grönland’ı aldığını ve daha sonra Danimarka’ya geri verdiğini ileri sürdü.
Trump’ın Grönland çıkışına Danimarka’dan tepki geldi. AP’ye göre Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, ülkesinin NATO topraklarını savunmaya hazır olduğunu söyledi ve Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkına saygı gösterilmesi gerektiğini vurguladı. Frederiksen, Grönland’ın satılık olmadığı mesajını da yineledi.
Trump, açıklamasında Çin ve Panama Kanalı’na da değindi. Çin’in Panama Kanalı’nı alamayacağını söyleyen ABD Başkanı, Pekin’in stratejik geçiş noktaları üzerindeki etkisine karşı çıkacaklarını belirtti.
Türkiye’ye ilişkin ise daha olumlu bir ton kullanan Trump, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ı sevdiğini söyledi. Türkiye’nin güçlü bir orduya sahip olduğunu belirten Trump, Ankara’nın savaşa girebileceğini ancak bunu yapmadığını ifade etti. Reuters, Trump’ın Ankara’da Erdoğan’a övgüde bulunduğunu ve Türkiye’ye yönelik yaptırımların kaldırılacağını söylediğini aktardı.
Trump, “Burada olduğumuz için mutluyuz. Büyük bir toplantı yapacağız, sorunları dile getireceğiz” diyerek Ankara’daki zirvenin sorunların açık şekilde ele alınacağı bir toplantı olacağını söyledi. ABD Başkanı ayrıca TikTok’a ilişkin kısa bir değerlendirmede bulunarak, platformda kendisinin ilk sırada yer aldığını savundu.
NATO cephesinde ise zirvenin resmi gündemi, savunma sanayi kapasitesinin artırılması ve müttefiklerin daha fazla askeri sorumluluk üstlenmesiydi. Reuters’a göre Ankara’daki NATO Savunma Sanayi Forumu’nda hava savunma, insansız hava araçları, erken uyarı sistemleri ve uzun menzilli hassas vuruş kapasitesine ilişkin büyük anlaşmalar duyuruldu.
Zirve kapsamında müttefiklerin toplam değeri 50 milyar doların üzerinde olan savunma anlaşmalarını açıklaması beklenirken, NATO liderleri kolektif savunma taahhüdünü yeniden teyit etmeye hazırlanıyor. Ancak Trump’ın İran, Grönland ve İspanya çıkışları, ittifakın Ankara’da vermeye çalıştığı birlik mesajının önüne geçti.
Ankara Zirvesi bu nedenle yalnızca savunma bütçeleri ve sanayi kapasitesi açısından değil, NATO’nun siyasi dayanıklılığı açısından da kritik bir test niteliği taşıyor.
