Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Başkanı Rafael Grossi, ABD ile İran arasında imzalanan geçici mutabakatın ardından İran’daki nükleer denetimlerin yeniden başlayacağını söyledi. Tahran ise kilit nükleer tesislere erişimin nihai anlaşmaya ve ABD yaptırımlarının kaldırılmasına bağlı olduğunu bildirdi.
ANKARA – Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Grossi, ABD ile İran arasında geçen hafta imzalanan geçici anlaşmanın ardından İran’da nükleer denetimlerin yeniden başlayacağını açıkladı. Grossi, denetimlerin “yakın zamanda” yapılacağını belirtirken, Tahran yönetimi kilit nükleer tesislere erişim için nihai anlaşma ve ABD yaptırımlarının kaldırılması şartını yineledi.
ABD ve İran, geçen hafta savaşın sona erdirilmesine yönelik ilkeleri içeren 14 maddelik mutabakat zaptı imzalamıştı. Geçici anlaşma, tarafların İran’ın nükleer programına ilişkin daha kapsamlı ve karmaşık başlıkları ele alacağı 60 günlük müzakere sürecinin önünü açmıştı.
Japonya’da basın toplantısı düzenleyen Grossi, anlaşmanın ardından İran’da nükleer denetimlerin yeniden başlayacağını ve bunun “yakın zamanda” gerçekleşmesini beklediklerini söyledi. Grossi, Tahran ile denetimlerin tarihleri, prosedürleri ve yapılacağı yerler konusunda kısa süre içinde teknik görüşmelere başlanacağını kaydetti.
“İran anlaşmaya uymak isterse denetimler gerçekleşir”
Grossi, geçici mutabakat metninin 8’inci maddesinin, nükleer materyal ve tesislerle ilgili faaliyetlerin UAEA denetiminde yürütüleceğini açık biçimde ortaya koyduğunu söyledi.
Grossi, “Bunu yapabilmek için denetim gerçekleştirmemiz gerekecek. Bunun iki gün, bir hafta ya da 10 gün içinde olması önemli ama belirleyici değil. İran anlaşmaya uymak isterse bu gerçekleşecektir” ifadelerini kullandı.
Tahran: Kilit tesislere erişim nihai anlaşmaya bağlı
İran cephesinden ise denetimlere ilişkin daha temkinli bir açıklama geldi. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, saldırıya uğrayan nükleer tesislere veya nükleer materyallere erişim izni verilmesine yönelik şu aşamada bir plan bulunmadığını söyledi.
Garibabadi, bu konuların ancak Washington ile nihai bir anlaşma sağlanması ve ABD yaptırımlarının kaldırılması yönünde “somut adımlar” atılmasının ardından ele alınacağını belirtti.
Garibabadi, X hesabından yaptığı paylaşımda, “Medyadaki gürültü sahada fiili durum yaratmak için kullanılamaz” dedi.
UAEA’nın tesislere erişimi sınırlı
İran, ABD ve İsrail’in düzenlediği saldırıların ardından UAEA’nın büyük nükleer tesislere yeniden erişimine izin vermemişti. Ajans, bazı tesislerde denetimlerini sürdürse de daha sonraki saldırıların ardından bu denetimler de askıya alınmıştı.
ABD ile İran arasında yürütülen müzakerelerdeki temel başlıklardan birini, İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarının geleceği oluşturuyor.
İran, saldırıların ardından zenginleştirilmiş uranyum stoklarının ne kadarının korunduğu veya bu materyalin nerede bulunduğu konusunda UAEA’ya bilgi vermedi.
Ajansın tahminlerine göre İran, İsrail’in 13 Haziran’daki ilk saldırısından önce yüzde 60’a kadar zenginleştirilmiş 440,9 kilogram uranyuma sahipti. UAEA kriterlerine göre bu miktar, daha ileri düzeyde zenginleştirilmesi halinde yaklaşık 10 nükleer silah üretmeye yetecek seviyede değerlendiriliyor.
Geçici mutabakatın ardından denetimlerin nasıl ve hangi kapsamda yeniden başlayacağı, ABD-İran müzakerelerinin en kritik başlıklarından biri olmaya devam ediyor.
